Studiedag Katholieke Montessori School Bussum over Executieve Functies

Op woensdag 4 oktober heeft het Katholieke Montessori School Bussum (KMS) team een studiedag gehad over executieve functies en het ontwikkelen en versterken van zelfregulerende vaardigheden. Deze studiedag werd verzorgd door Jet Streutker van RondomLeren en Renske van der Maas, de intern begeleider van de KMS.

Wat zijn nu eigenlijk executieve vaardigheden?

Executieve functies zijn al die regelfuncties van de hersenen die essentieel zijn voor het realiseren van doelgericht gedrag en hebben daarbij een controlerende en aansturende functie. Je kunt hierbij een onderscheid maken tussen denk en doe functies.
Bij denken heb je het over planning, organisatie, timemanagement, werkgeheugen en het nadenken over het denken (metacognitie).
Bij doen gaat het over nadenken voordat je iets doet, emotie regelen, je aandacht erbij houden, kunnen starten met een taak, flexibiliteit en doelgericht doorzetten. Deze zogenaamde functies zijn aangeboren, maar je moet ze wel ontwikkelen en het liefst vanaf een zo jong mogelijke leeftijd. Bij het ene kind gaat dit van nature gemakkelijker dan bij het andere kind.

Hoe verloopt de ontwikkeling?

De hersenen ontwikkelen zich van achter (achterhoofd) naar voren (voorhoofd). Aan de voorkant van onze hersenen, ter hoogte van het voorhoofd, zit de prefrontale cortex. Dit deel van de hersenen ontwikkelt zich het laatst en is pas klaar zo rond het 25e levensjaar en is in feite de rem op ons handelen. Hier zitten de ‘executieve functies’, de functies die verantwoordelijk zijn voor de vaardigheden die we nodig hebben om onze doelen te kunnen bereiken.

Thuis en op school.

We willen iets, hebben ergens zin in, zien iets moois en willen het meteen hebben. De prefrontale cortex helpt ons nadenken over gevolgen en een weloverwogen beslissing nemen. Voor kinderen is dat lastig. Oorzaak-gevolg-denken is nog niet volledig ontwikkeld en de snelle beloning lonkt. Kinderen met zwakke executieve functies vinden starten of stoppen moeilijk. Impulsiviteit en woede-uitbarstingen komen vaker voor. Ook het uitvoeren van handelingen in de juiste volgorde kost moeite.

Met opvoeding en begeleiding helpen wij kinderen goede keuzes te maken. We stellen duidelijke regels, bieden handvatten en oefenen beslismomenten. Zo ontwikkelen kinderen de vaardigheden die zij nodig hebben om hun doelen te bereiken.

De studiedag was verdeeld in een deel theorie en daarna is de koppeling naar de praktijk gemaakt.
Middels observaties werden de executieve functies van leerlingen in beeld gebracht en werden er met elkaar interventies besproken die ingezet kunnen om de zelfregulerende vaardigheden van leerlingen te versterken.

De studiedag bestond uit een theoriedeel met daarna de vertaalslag naar de praktijk. Via observaties brachten we de executieve functies van leerlingen in beeld. Vervolgens bespraken we interventies om zelfregulerende vaardigheden te versterken. Door deze signalerende aanpak wordt (leer)gedrag vroegtijdig zichtbaar en kan een gerichte interventieperiode volgen.

Hoe effectief is deze aanpak?

Uit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) blijkt dat het gemiddelde effect van aanpakken die gericht zijn op metacognitie en zelfregulatie zeven maanden extra leerwinst in een jaar tijd kan opleveren.

Deze aanpakken zijn vooral effectief als daarbij in groepen wordt samengewerkt, zodat leerlingen elkaar kunnen helpen en tijdens gesprekken hun gedachten onder woorden kunnen brengen.

Meer informatie over dit onderwerp is te lezen in deze blog.

Jet Streutker, MSEN
Generalist, Directeur
RondomLeren B.V.