Leren lezen en spellen

Recent nieuws meldde dat veel leerlingen de basisschool verlaten zonder stevige basis in lezen en schrijven (Onderwijscommunity, 2021). Al vóór corona haalde 27% van de groep-8-leerlingen het minimaal afgesproken schrijfniveau niet. Ook later blijven de problemen zichtbaar: bijna een kwart van de 15-jarigen leest onder basisniveau. Dat is zorgelijk in een samenleving die de hele dag een beroep doet op lees- en schrijfvaardigheid — van een boodschappenlijstje schrijven tot een bericht op je mobiel typen of e-mails lezen voor werk of school.

De voorlopers

Om functioneel te kunnen lezen en schrijven zijn technisch lezen en spellen een voorwaarde. Het leren lezen en schrijven begint bij linguïstisch bewustzijn (Kennisrotonde, 2017). Al vóór de start in groep 3 ontwikkelen kinderen:

  • Fonologisch bewustzijn: het besef dat woorden uit klanken zijn opgebouwd en deze kunnen herkennen en benoemen (bijv. bal → /b/–/a/–/l/).

  • Orthografisch bewustzijn: kennis van letters en de overeenkomst tussen letters en klanken.

  • Morfologisch bewustzijn: kennis van de kleinste betekenisvolle woorddelen (morfemen), wat bijdraagt aan woordenschat en begrip.

Met name het fonologisch en orthografisch bewustzijn vormen een sterke basis voor de ontwikkeling van leesvaardigheid.

Alfabetisch principe (klank-tekenkoppeling)

Technisch lezen is het decoderen van letters en klanken en de koppeling daartussen. Bij het lezen activeert het brein de bijbehorende klanken. Daarom is het essentieel dat klanken aan letters worden gekoppeld en dat dit geautomatiseerd verloopt. Goede lezers herkennen woorden in één oogopslag; dat helpt bij het volgen van alle schoolvakken.

Een taalachterstand in deze fase kan uitgroeien tot een leerachterstand op langere termijn. Vroegtijdig monitoren en ingrijpen is dus belangrijk.

Bij spellen verloopt de koppeling andersom: van klank naar letter (coderen).

  • Fonemen = klanken.

  • Grafemen = letters of lettercombinaties (bijv. oe, ee, ch) die die klanken weergeven.

Automatisering

Na inzicht in de klank–tekenkoppeling (het alfabetisch principe) volgt automatisering: het koppelen van letters ↔ klanken gebeurt dan zonder bewuste aandacht. Woorden worden vlot gelezen en de aandacht kan naar de betekenis van de tekst. Hetzelfde geldt voor spellen: hoe meer het proces geautomatiseerd is, hoe meer ruimte er is voor inhoud, structuur en klankregels bij het schrijven.

Onze aanpak met Taal in Blokjes (F&L-methode)

Technisch lezen en spellen ontwikkelen zich niet vanzelf. Leerlingen hebben gerichte instructie en voldoende herhaling nodig om deze vaardigheden te automatiseren.

Bij RondomLeren onderzoeken we eerst het niveau, het strategiegebruik en opvallende executieve functies van de leerling. Op basis daarvan starten we met lees- en spellingbegeleiding.

Wij werken met Taal in Blokjes (F&L): een intensief interventieprogramma voor leerlingen in het basisonderwijs met lees- en spellingproblemen.

  • Oefenfrequentie: 5 keer per week minimaal 30 minuten.

  • Inhoud oefeningen: spellingopdracht, woorddictee, flitsen van woorden en lezen uit een leesboek.

  • Geïntegreerd systeem: lezen en spellen versterken elkaar; werkvormen voor lezen ondersteunen de spelling en omgekeerd.

De F&L-methode is flexibel inzetbaar: preventief, ter ondersteuning of als voortraject voor doorverwijzing naar de specialistische dyslexiezorg. Naast het F&L-materiaal gebruiken we boeken en spelling- en leeswerkbladen.

Voor informatie omtrent mogelijkheden en tarieven neem gerust contact op.

Celine van Batenburg, MSc
Orthopedagoog|RondomLeren BV